Sakeliga baan die weg om Suid-Afrika se rasgebaseerde lisensiëring van internasionale lugrederye te beëindig

Internasionale lugrederye van die Amerikas, Europa, Asië en elders wat in Suid-Afrika sake doen, sal waarskynlik binnekort van rasgebaseerde lisensiëringsvereistes bevry word, ná regstappe deur Sakeliga.

Verlede week het Suid-Afrika se Internasionale Lisensieraad vir Lugdienste (IASC) – die enigste party wat nog Sakeliga se lugvaartlitigasie teëgestaan het – sy opposisie teruggetrek. Die ander hoofrespondent, die minister van vervoer, het reeds in November 2025 die hof in kennis gestel dat sy nie Sakeliga se aansoek sal opponeer nie.

Dit baan die weg vir 'n onbestrede hofbevel waarin verklaar word dat dit onwettig is om internasionale lugdienslisensies aan B-BBEE of rasgebaseerde kriteria te onderwerp – soortgelyk aan 'n onbestrede hofbevel ten gunste van Sakeliga in die saak oor binnelandse lugvaartlisensiëring in Augustus 2025.

Aanloop tot rasgebaseerde lugvaartlisensiëring in Suid-Afrika

Rasbeperkende lugvaartlisensiëring in Suid-Afrika strek minstens terug tot 2023.

In Desember daardie jaar het Sakeliga aangekondig dat ons 'n formele ondersoek geloods het na die rasbeperkende lisensiëringspraktyke van Suid-Afrika se binnelandse lugdiensreguleerder, die Lugdienslisensiëringsraad (ASLC). Dit het onder ons aandag gekom dat die ASLC lisensie-hernuwings geweier het op grond van die regering se program van "Swart Ekonomiese Bemagtiging" (BEE) – 'n radikale weergawe van wat internasionaal ook as DEI bekend staan.

Kort daarna het buitelandse ambassades Sakeliga meegedeel dat Suid-Afrika se reguleerder vir die lisensiëring van internasionale lugdienste, die IASC, soortgelyke eise aan internasionale verskaffers van passasiers-, vrag- en ander lugdienste gestel het.

Die eis aan internasionale operateurs is gestel ten spyte daarvan dat die IASC geen wettige mandaat – of reg – het om BEE toe te pas nie. Inteendeel, hy word deur wetgewing en internasionale ooreenkomste verplig om slegs kriteria rakende operasionele kapasiteit, veiligheidstandaarde, verblyfreg, en omsigtige beheervereistes in ag te neem.

Die IASC se rasbeperkende pogings is met ferm weerstand van die internasionale lugdiensmaatskappye en diplomatieke verteenwoordigers begroet. Nietemin, ondanks die teenkanting en selfs nadat Sakeliga die IASC openlik uitgedaag en daarna 'n formele ondersoek begin het, het die Suid-Afrikaanse reguleerder geweier om sy eise terug te trek.

Nadat Sakeliga intussen ons litigasie teen die binnelandse lugdiensreguleerder se rasbeperkende lisensiëring afgehandel het, het ons in Oktober 2025 met soortgelyke litigasie teen die internasionale reguleerder begin. Weereens het ons versoek om die reguleerder (in hierdie geval die IASC) se besluite te hersien en ter syde te stel en om die raad se optrede onwettig, ongrondwetlik, en buite sy statutêre bevoegdhede te verklaar.

Ná die IASC se kennisgewing om te berus by die hof se besluit geliasseer is – net soos die ASLC in sy onderskeie hofsaak – verwag ons nou dat die hof later in 2026 weer in ons guns sal beslis, en sodoende internasionale lugvaartlisensiëring van BEE of ander rasgebaseerde kriteria sal bevry.

Oorblywende rasbeperkende beleid in lugvaart en elders

Kragtens sy BEE-program probeer die Suid-Afrikaanse regering om elke plaaslike en internasionale maatskappy in die land te dwing om, hetsy direk of deur filiale, aan die regering se visie van swart meerderheidsaandeelhouding, indiensneming, en beheer te voldoen.

Die regering se program is uiters skadelik vir die algemene bevolking en 'n bestaansbedreiging vir die wesenlike belange van private eienaars, plaaslik sowel as internasionaal, asook vir minderheidsgemeenskappe.

Sakeliga is daartoe verbind om ekonomiese orde te herstel en skaal sy teenstand teen BEE op.

Wat die lugvaartbedryf spesifiek betref, oorweeg Sakeliga litigasie teen die Lughawe-maatskappy van Suid-Afrika (ACSA) se ontluikende praktyk om BEE-deelname 'n voorwaarde te maak vir die huur van kantoorruimte, vliegtuigloodse en ander huurooreenkomste. Weereens word hierdie eis aan sowel plaaslike as internasionale lugvaartondernemings gestel.

Vir 'n bondige oorsig van BEE en Sakeliga se benadering om dit ook buite die lugvaartbedryf teen te werk, kyk hierdie vyf-minute video.

Hulpbronne

• Kennisgewing van mosie en funderende eedsverklaring ingedien in die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof.

• Kennisgewing van berusting geliasseer deur die IASC

• Klik hier vir meer inligting oor Sakeliga se hofoorwinning teen die Lugdienslisensiëringsraad.